Мәшһүр татар шагыйре Габдулла Тукайның (1886–1913) «Милли моңнар» шигыре беренче тапкыр 1909 елда аның «Әдәбият» исемле шигырьләр җыентыгында басылып чыга. Әсәр ул чорда иң киң таралган, халыкның озын җырларына хас булган, 10 һәм 9 иҗекле юллар чиратлашкан шигъри үлчәмдә язылган.
Шигырьнең иҗат ителү тарихы шагыйрь, журналист, публицист һәм тәрҗемәче Сәгыйть Рәмиев (1880–1926) шәхесе белән тыгыз бәйле. Язучы, галим һәм журналист М. Гали (1893–1952) язганча, «Болгар» кунакханәсендә тукталган Тукай бервакыт коридор ягыннан матур җыр тавышы ишетеп ала. Халык җырларын һәм көйләрен бик яратканга, ул түзмичә, кем җырлаганын белергә чыга. Тавыш һаман якыная һәм ачыграк ишетелә бара. Көй сирәк яңгырый торган булганлыктан, Тукай башта нинди җыр башкарылганын ачыклый алмый. Ул бер бүлмә янына килә; якынлашканда, бүлмәнең ишеге шыгырдап куя. Ишек яңагы янында туктап, уйга чумып, ул тыңлавын дәвам итә. Соңрак бу бүлмәдә Тукайның яраткан шагыйре Сәгыйть Рәмиев яшәве ачыклана. Караватта яткан Рәмиев «Әллүки»не җырлый икән. Габдулла Тукай бик җитди кыяфәт белән аның бүлмәсенә керә:
— Син нинди көйгә җырлыйсың соң? Бу җыр мине бик нык дулкынландырды, — дип сорый ул.
Рәмиев, һич тә гаҗәпләнмичә, җавап бирә:
— Бу көй була, диде, — «Әллүки!»
Бу очрашудан соң Тукай «Милли моңнар» шигырен яза һәм Рәмиевтән аны «Әллүки» көенә җырлавын үтенә. Шагыйрь үзе дә бу җырны шул көйгә башкара.
«Милли моңнар» шигыре — Тукайның шигъри җәүһәрләренең берсе. Ул җыр һәм көйнең халык тарихы, аның язмышы белән тыгыз бәйләнеше турында уйланулар тәэсирендә иҗат ителгән. Тукай шигырь юллары аша өметләрен, газапларын һәм үз халкы белән горурлануын аңлаешлы һәм тәэсирле итеп җиткерә.
